ناصر الدين انصارى قمى
55
اختران فقاهت ( فارسى )
متأله و عالم ربانى ، آقا محمّد بيدآبادى اصفهانى ( د . 1197 ه . ق ) علوم عقلى را آموخت ، و در فلسفه و منطق و كلام سرآمد اقران شد . سپس در حدود سال 1170 ه . ق « 1 » يا اندكى بعد به مشهد مقدس مهاجرت كرد ، و نزد علامه شيخ حسين عاملى مشهدى ، امام جمعه و شيخ الاسلام مشهد ، رياضيات را فراگرفت و در آن تبحرى بسزا يافت . « 2 » وى بدان پايه مورد توجه استادش قرار گرفت ، كه او را به دامادى خويش پذيرفت . « 3 » سپس ، وى به عتبات عاليات هجرت كرد و نزد دو فقيه والامقام ، علّامهء بزرگ آقا شيخ مهدى فتوتى عاملى و استاد كل آقا محمّد باقر وحيد بهبهانى ، به فراگيرى فقه ، اصول و حديث پرداخت و گوى سبقت را از همگنان ربود . « 4 » وى ساليان دراز همراه با دوستان و همبحثهاى خود : سيد محمّد مهدى بحر العلوم ، سيد ميرزا مهدى شهرستانى و ملا محمّد مهدى نراقى - كه با او به « مهادى اربعه » شهرت يافتهاند - ، در درس وحيد بهبهانى شركت جست و از خرمن دانش آن بزرگمرد توشهها برگرفت . « 5 » وى در اغلب علوم عقلى و نقلى از فقه ، اصول ، رجال ، حديث ، حكمت ، فلسفه ، كلام ، منطق و رياضيات ، زبردستى فراوان
--> ( 1 ) . در كتاب شجرهء طيبه آمده است : « تاريخ آمدن ميرزا از اصفهان به مشهد ، بدرستى معلوم نيست . و ليكن تاريخ تقريبى ورود او به مشهد ، در اوايل جوانىاش بوده . . . و چون تاريخ تولد ميرزا مهدى . . . سال 1152 ه ق است ، بنابراين بايد وى در اوان جوانى يعنى در حدود سال 1170 ه ق يا اندكى بعد ، به مشهد مقدس مشرف شده باشد » . ( 2 ) . تمام شرح احوال نگاران به مهارت او در غالب علوم ، بويژه دانش عقلى و راضيات تصريح نمودهاند . از آن جمله : بسطامى در فردوس التواريخ و ميرزا حسن زنوزى در رياض الجنة ( مخطوط ) . ر . ك : امين ، اعيان الشيعة ، ج 10 ، ص 75 . ( 3 ) . مدرس رضوى ، شجرهء طيبه ، ج 412 . ( 4 ) . اعتماد السلطنة ، مطلع الشمس ، ج 1 ، ص 682 ؛ امين ، اعيان الشيعة ، ج 10 ص 75 ؛ بسطامى ، فردوس التواريخ . ( 5 ) . امين ، اعيان الشيعة ، ج 10 ، ص 75 ؛ اعتماد السلطنة ، مطلع الشمس ، ج 1 ، ص 682 ؛ مدرس ، تاريخ علماء خراسان ، ص 55 ؛ دوانى ، وحيد بهبهانى ، ص 210 .